اخبار
در حال خواندن
گرد وغبار و ریز گردها
0

گرد وغبار و ریز گردها

توسط میلاد سکاکی۳ اسفند, ۱۳۹۵

سال‌هاست که واژه ریزگردها برای مردم ایران به‌خصوص ساکنان غربی و جنوبی کشور بسیار آشنا و ملموس است و حل این معضل به مطالبه‌ای جدی تبدیل شده است.چند هفته ای است که با تیتر های مختلفی درخبرگزاری ها و روزنامه ها از جمله ،” قطع آب و برق استان خوزستان و چند شهر دیگر بر اثر گرد و غبار”و خبرهای که به دلیل آلودگی هواو یا اثرات آب و هوا همچون برف، سیل، طوفان مواجه هستیم.اما به بررسی مشکلات استان جنوب کشور که ناشی از گرد و غبار است میپردازیم.
.آلودگی هوا تغییر در ویژگی‌های طبیعی جو براثر مواد شیمیایی، غباری یا عامل‌های زیست‌شناختی است.سالیانه هزاران نفردر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند که ۹۰ درصد آنان در کشورهای توسعه یافته هستند. دربعضی کشورها تعداد افرادی که در اثر همین عامل جان خود را از دست می‌دهند بیشتر از قربانیان سوانح رانندگی است.

طوفان شن

پدیده گرد و غبار یا در اصطلاح هواشناسی ‪Dusthaze‬ شامل گرد و خاک معلق خشک و ریزی در هواست که مسافت‌های‬ ‫وسیعی را پوشانده و به وسیله باد پراکنده شده و در نهایت ته نشین می شود. ریزگردها سبب افزایش غلظت ذرات معلق بخصوص ذرات معلق کمتر از ده میکرون می شود. این ذرات معلق در هوا، باقیمانده ذرات گرد و‬ ‫خاکی است که بر اثر طوفان شن، معلق مانده است .

کشور ایران و همسایه غربی آن در کمربند خشک و نیمه‌خشک جهان قرارگرفته‌اند و بیش از دوسوم مساحت ایران در اقلیم خشک و نیمه‌خشک واقع‌شده است، میانگین بارش سالیانه در ایران نصف میانگین بارش سالانه در جهان است کشور ایران در معرض وقوع پدیده گردوغبار در مقیاس محلی، منطقه‌ای و جهانی قرار دارد. مناطق غرب کشور به دلیل موقعیت جغرافیایی و اقلیمی و نزدیکی به بیابان‌های کشورهای مجاور مانند عراق، سوریه و عربستان در معرض سامانه‌های گردوغبار است.

یکی از این منشا های اصلی گرد و غبار ایران، کویر ها و باتلاق های خشک شده ی عراق است. مطابق معمول جریان های بادی کشور از شمال غرب به سمت جنوب شرق است و این همان جریان هایی است که غبار را از بین النهرین و عراق و بخشی از جنوب استان ایلام و قسمت غرب اهواز با خود وارد می کند و کشور را تحت تاثیر قرار می دهد.

یرخواست شن و طوفان شن از بیابان های عراق

بنا بر اعلام اداره کل حفاظت محیط زیست خوزستان، میزان گرد و غبار در ماهشهر بیش از ۱۰ هزار میکروگرم بر مترمکعب است که ۶۶ برابر حد مجاز خواهد بود.این بحران باعث شده است شهر اهواز مرکز این استان از سوی سازمان بهداشت جهانی به عنوان یکی از آلوده‌ترین شهرهای جهان شناخته شود که باعث مشکلات تنفسی ساکنان این شهر شده است.کارشناسان محیط زیست اعلام کرده‌اند که دستگاه های سنجش آلودگی هوا توان اندازه گیری گرد و غبار بیش از ۱۰ هزار میکروگرم برمترمکعب را ندارند بنابراین حداکثر آماری که اعلام می‌شود این اندازه خواهد بود.

خورستان در یک روز پاک و یک روز آلوده

چرا ریز گرد ها و حل این معضل مهم است؟

  •  تاثیر بر اتمسفر
  •  تغییر در درجه حرارت هوا به علت اثرگذاری در جذب و پراکنش تابش خورشیدی
  •  تأثیر بر تشکیل ابر، بارش و خشک‌سالی به دلیل اثرگذاری بر درجه حرارت و غلظت هستک های تراکم
  •  تاثیر بر زیست کره
  • تغییر در پوشش زمین به دلیل دخالت در درجه حرارت و بارش
  •  تغییر در چرخه مواد غذایی و چرخه بیوشیمیایی زیست بوم خشکی
  • انتقال سموم، مواد رادیواکتیو جنگی، هاگ‌های بیماری‌زا
  • آسیب های قلبی و تنفسی
  • تأثیرات بر مکانیسم‌های دفاعی و تصفیه‌ای
  • بروز و تشدید آسم
  • تأثیرات سرطانی

ماسک زدن یکی از شهروندان استان آلوده برای جلوگیری از بروز مشکلات تنفسی!

کانون‌های انتشار ریز گرد در ایران

الف. کانون‌های داخلی
یکی از کانون‌های تولید و انتشار گردوغبار در داخل کشور، پدیده بادی محلی- فصلی ۱۲۰ روزه در استانهای جنوب شرق ایران(از جمله استان سیستان و بلوچستان) و دامنه‌های کوه های استان های خراسان جنوبی، خراسان رضوی و وجود دو کویر بزرگ در ایران(حاشیه استان های کرمان و یزد) و اراضی بیابانی در جنوب و جنوب غرب می‌باشد. و همچنین فعالیت‌های عمرانی در سطح شهر(ساخت‌وساز، تسطیح، گودبرداری و خاک‌ریزی) از جمله کانون‌های محلی تولید و انتشار گردو غبار در سطح شهرها می‌باشند. منشاء ریز گردهای غرب کشور ناشی از خشک شدن بیش از هشتاد درصد تالاب‌های هور العظیم و هورالحویزه در مرز ایران و عراق است که در طول ۴۰ سال گذشته به دلیل احداث بیش از ۳۲ سد بزرگ بر روی دو رودخانه بزرگ دجله و فرات توس ترکیه و عراق وسعت این مجموعه تالاب‌ها را به یک‌دهم مقدار طبیعی تقلیل داده و سبب افزایش عرصه‌های بیابانی جنوب عراق گردیده است

ب. کانون‌های خارجی
به طور کلی در ایران سرچشمه اصلی ریز گرد باد شُمال است. این باد که از خرداد تا شهریور فعال است، در شمال خاورمیانه شکل می‌گیرد و با گذر از کوه‌های ترکیه و شمال عراق، مانند قیفی به بیابان‌های عراق و سوریه سرازیر می‌شود و تا خلیج فارس و رسیدن به آب‌های آزاد پیش می‌رود. از سال ۱۳۸۵ تاکنون منشاء های فرامرزی جدید اغلب نواحی غرب و جنوب غربی کشور را با فراوانی و شدت بیشتر تحت تاثیر قرار داده اند که منبع آن‌ها کشور عراق و شرق سوریه است هر چند که مناطق دیگر از جمله بخش‌هایی از اردن، کویت و شمال عربستان نیز در ایجاد گرد و خاک بر روی ایران نقش دارند.
عوامل کلی موثر بر ایجاد پدیده گرد وغبار

●شرایط و ویژگی‌های عمومی جوی و تغییرات اقلیمی
●کم‌بارشی و خشکسالی
●مهار آب‌های سطحی
●انحراف مسیر رودخانه‌ها و برداشت بی‌رویه از منابع آب
●وضعیت زمین و تغییر کاربری اراضی
●دانه‌بندی و نوع خاک
●فقدان پوشش گیاهی منطقه
●میزان رطوبت خاک
●وزش بادهای به نسبت شدید بر روی بیابانهای با خاک نرم و خشک
●حرکت صعودی هوا و انتقال قائم ذرات گرد وخاک معلق
●انتقال ذرات معلق توسط جریانات سطوح فوقانی جو به نقاط دورتر

حل معضل ریزگردها در درازمدت امکان‌پذیر است،ولی باید برای پیشگیری از خطرات و مضرات ریزگردها اقداماتی چون:اطلاع‌رسانی و آگاه‌سازی موجب کاهش آسیب به شهروندان می‌شود،توزیع ماسک،آمادگی کامل مراکز درمانی و…به عمل آورده شود.

راه های مقابله با ریزگردها

  1. سد‌سازی‌ از مهم‌ترین پروژه‌هایی است که بایستی متوقف شود. رودخانه‌ها شریان طبیعی حیات در زیست‌کره هستند. قطع این شریان منجر به سکته طبیعت شده و اگر مسئولین وزارت نیرو و شرکت‌های تابعه همچنان بر ادامه روند سد‌سازی که آخرین آن پروژه ساخت بزرگ‌ترین سد قوسی جهان در بختیاری است- اصرار ورزند، فرزندان ایران و به‌خصوص مردم بومی نخستین قربانیان این سدها هستند. قربانیان بعدی تا هزاران کیلومتر کسانی هستند که مجبور به تنفس ریز گردهایی می‌شوند که آب ذخیره‌شده در پشت سد می‌توانست جلوی برخاستن آن‌ها را بگیرد و جنگل‌ها و مراتع وزندگی میلیون‌ها زیستمندی که با احداث این سدها نابود می‌شوند.

    خشک شدن بستر رودخانه و بیابان زایی در اثر سد سازی

  2. کلیه کشورهای منطقه متعهد شوند که به حقوق محیط‌زیستی احترام بگذارند و با اجرای طرح‌های بدون پشتوانه علمی اکوسیستم‌ها و چرخه‌های طبیعی که طی میلیون‌ها سال شکل‌گرفته را مختل نکنند. نمونه عملی این‌گونه عملیات مخرب خشک شدن دریاچه آرال در نیمه قرن بیستم در آسیای میانه است.
  3. کشور ما خشک است. زمین‌های قابل کشاورزی محدود است. به دلیل وابستگی به درآمدهای نفتی، تولید در کشور ما روند سالمی ندارد. باوجود وسعت زیاد، ظرفیت جمعیتی ما قابل مقایسه با کشورهای مرطوب دنیا نیست. علت عمده افزایش شهرنشینی در ایران هم یکی سد‌سازی‌ و تامین آب در شهرها و دیگری سخت بودن شرایط طبیعی زندگی در مناطق روستایی است. خوشبختانه مردم ما این محدودیت‌ها را درک کرده‌اند و با کنترل جمعیت بیشتر به فکر تامین آینده بچه‌های خود هستند. به‌نظر من بهتر است برنامه‌ریزان کشور از این آگاهی مردم استفاده مطلوب کنند و به‌جای تشویق به افزایش جمعیت، روند فعلی را حفظ و با اعمال مدیریت درست با توسعه پایدار به افزایش کیفیت زندگی مردم کمک کنند. در ادبیات دنیای جدید کیفیت زندگی اتوبان، وسیله شخصی و آپارتمان نیست بلکه داشتن محیط‌زیست سالم و آرامش است.
  4. ایجاد کمربند فضای سبز اطراف شهرها، حفظ وگسترش فضای سبز درون شهری
  5. مدیریت صحیح منابع آب و خاک
  6. توسعه وتجهیز مراکز درمانی وپزشکی
  7. کنترل فعالیت های عمرانی ومنابع ساکن تولید گرد وغبار
  8. استفاده ازفناوری های نو در مهار گرد و غبار
  9. مدیریت خاک
  10. جلوگیری و کنترل از تولید و برخاستن و انتقال و انتشار غبار است، که در کشور کارهای مختلفی انجام شده مثلا استفاده از مالچ های بیولوژیک

    استفاده از مالچ های بیولوژیک برای جلوگیری از برخواست شن

ارتباط گردوغبار و قطعی آب و برق چیست؟

شستوشوی خطوط انتقال برق

وقتی رطوبت بالا می رود و بارندگی کم می شود این ریزگردهای روی تاسیسات تبدیل به گل می شود و هادی برق می شود و در نتیجه موجب اتصالی در شبکه های برق می شود.با اختلال در سیستم برق رسانی به دنبال آب سیستم انتقال آب نیز دچار مشکل شده و باعث قطع شدن آب میشود

راهکار مقابله با قطعی آب

تصویه خانه های آبباید دیزل ژنراتورهای اضطراری مجهز شوند تا اگر در شرایط مشابهی مواجه با شدت ریزگردها و آلودگی تاسیسات شویم با استفاده از نیروگاههای کوچک دچار قطع آب نشویم.

 راهکار مقابله با قطعی برق

با نوسازی سیم های خطوط انتقال برق و استفاده از عایق های ضد غبار و ضدآب در این خطوط میتوانیم جلوی قطعی مکرر برق را در هنکام چنین بحران هایی بگیریم.رئیس ستاد بحران کشور از ورود این عایق ها تا یک ماه آینده به کشور خبر داد.

علاوه بر اقدامات لازم مسئولان در جهت جلوگیری و کنترل ریزگردها باید سیستم تاسیسات کشور از جمله خطوط انتقال برق و خطوط انتقالآب که تحت تاثیر ریز گرد ها دچار مشکل میشوند بروزرسانی شده تاهم وطنان ما در  غرب و جنوب غرب کشور افزون بر معضل گردوغبار،از نبود آب و برق هم رنج نبرند.

 

واکنش شما چیست؟
I like it
67%
interested
33%
Hate it
0%
What
0%
درباره نویسنده
میلاد سکاکی

دانشجوی مهندسی مکانیک

پاسخ بدهید